Agentes etiológicos y transmisión
Una enfermedad infecciosa es una enfermedad que resulta de un microorganismo patógeno y los perros pueden contraer un número de enfermedades infecciosas. Bacterias, hongos, parásitos, virus, garrapatas y pulgas pueden causar enfermedades infecciosas en perros. Los perros adquieren enfermedades infecciosas al entrar en contacto con un agente infeccioso, como heces, bacterias o un animal infectado.
Clasificación por agente causal
Bacterias
- Brucelosis (Brucella canis): Transmitida por fluidos reproductivos, tejidos fetales, orina. Infecta perras gestantes y fetos (aborto, infertilidad). Zoonosis.
- Peste (Yersinia pestis): Tres formas: bubónica, septicémica, neumónica. Transmitida por pulgas de roedores. Rara en perros.
- Pioderma estafilocócica (Staphylococcus pseudintermedius): Infección cutánea bacteriana común (foliculitis, furunculosis). Oportunista (alergias, endocrinopatías).
- Leptospirosis (8+ serovares): Transmisión: orina, heridas, ingestión tejido infectado, agua contaminada. Zoonosis. Vacuna disponible (4 serovares).
- Bordetella bronchiseptica: Componente principal "tos de perreras".
- Clostridium, Salmonella, Campylobacter, E. coli patogénico: Enteritis.
Hongos
- Aspergilosis (Aspergillus fumigatus): Nasal (rinoscopia + hongos) o diseminada (inmunosuprimidos).
- Blastomicosis (Blastomyces dermatitidis): Suelos arenosos, ácidos, húmedos, cerca agua. Endémica EE. UU. (valle Misisipi/Ohio). Pulmones → diseminada (piel, ojos, huesos, SNC, testículos).
- Coccidioidomicosis / Fiebre del Valle (Coccidioides immitis/posadasii): Desiertos áridos SW EE. UU., México, C. América. Inhalación artroconidios. Neumonía → diseminada.
- Criptococosis (Cryptococcus neoformans/gattii): Excrementos palomas. Inmunosuprimidos. SNC, ojos, piel, pulmones.
- Histoplasmosis (Histoplasma capsulatum): Suelos con guano murciélagos/pájaros. Inhalación. Pulmones → diseminada (intestino, ganglios, piel).
- Tiña (dermatofitos - Microsporum canis, Trichophyton): Lesión circular alopecia, costra. Zoonosis. Común cachorros, inmunosuprimidos.
- Malassezia (levadura): Dermatitis seborreica, otitis. Oportunista (alergias, humedad, pliegues).
Parásitos (protozoos y helmintos)
- Giardiasis (Giardia duodenalis): Intestino delgado. Quistes en heces → ingestión. Diarrea intermitente, esteatorrea. Zoonosis potencial.
- Leishmaniosis (Leishmania infantum - sin. donovani): Transmisión: flebótomos (mosquitos arena). Endémica Mediterráneo. Cutánea, visceral, ocular, renal. Zoonosis.
- Enfermedad de Chagas (Trypanosoma cruzi): Transmisión: chinches besuconas (Triatoma), ingestión bichos infectados, transfusión, transplacental. Corazón (miocarditis), megacolon, megaesófago. Endémica Américas. Zoonosis.
- Babesiosis (Babesia canis, gibsoni, vogeli): Garrapatas. Anemia hemolítica, fiebre, hemoglobinuria, ictericia.
- Hepatozoonosis (Hepatozoon canis, americanum): Ingestión garrapata infectada. Mialgia, hipertermia, hiperglobulinemia.
Virus
- Hepatitis infecciosa canina (Adenovirus tipo 1 - CAV-1): Fluidos corporales. Hepatitis, coagulopatía, nefritis intersticial, encefalitis. Vacuna CORE (CAV-2 protege cruzada).
- Parvovirus canino (CPV-2a/b/c): Heces infectadas. Enteritis hemorrágica severa, mielo-supresión, miocarditis (cachorros <8 sem). MORTALIDAD ALTA SIN TRATAMIENTO. Vacuna CORE.
- Moquillo canino (CDV): Aire (tos), fluidos. Multisistémico: respiratorio, GI, nervioso (coreopsis, tics, convulsiones). MORTAL. Vacuna CORE.
- Tos de perreras (Complejo respiratorio): Bordetella + virus (Parainfluenza, Adenovirus-2, Coronavirus respiratorio, Herpesvirus, Influenza canina, Mycoplasma). Tos seca, "ganso". Vacuna no-core (Bordetella, Parainfluenza).
- Rabia (Lyssavirus): Mordedura animal infectado. Neurotrópico → encefalitis fatal. ZOONOSIS LETAL. VACUNA OBLIGATORIA LEGAL.
- Coronavirus entérico canino (CCoV): Diarrea cachorros. Generalmente leve.
- Herpesvirus canino (CHV-1): Muerte cachorros 1-3 semanas. Infección reproductiva adulta.
- Rotavirus: Diarrea cachorros <12 sem.
Enfermedades transmitidas por garrapatas (resumen)
- Lyme / Borreliosis (Borrelia burgdorferi) - garrapata Ixodes.
- Ehrlichiosis (Ehrlichia canis, ewingii) - garrapata Rhipicephalus (marrón), Amblyomma (estrella solitaria).
- Anaplasmosis (Anaplasma phagocytophilum, platys) - Ixodes.
- Babesiosis - Rhipicephalus, Dermacentor, Haemaphysalis.
- Rickettsiosis / Fiebre maculosa (Rickettsia rickettsii, conorii) - Dermacentor, Rhipicephalus.
- Hepatozoonosis - ingestión garrapata.
- Haemobartonellosis (Mycoplasma haemocanis) - garrapatas/pulgas.
Cachorros: enfermedades prioritarias
- Parvovirus (CPV) - #1 mortalidad cachorros <6 meses.
- Moquillo (CDV) - <6 meses, no vacunados.
- Coronavirus, Rotavirus, Herpesvirus - diarrea/muerte neonatal.
- Coccidiosis (Isospora) - diarrea cachorros <6 meses.
Enfermedades raras / emergentes
- Pitiosis (Pythium insidiosum): Oomiceto. Agua estancada, heridas. GI, cutánea. FATAL.
- Sporotricosis (Sporothrix schenckii): Hongo. Suelo/materia orgánica → herida. Linfocutánea. Perros exterior.
- Zigomicosis (Mucorales): Inmunosuprimidos. Piel, senos, pulmón, GI. Angioinvasiva.
- Tularemia (Francisella tularensis): Bacteria. Garrapatas, pulgas, conejos. Zoonosis. "Fiebre del conejo".
Prevención integral
- Vacunación CORE (Moquillo, Parvo, Adenovirus, Rabia) + no-core según riesgo (Lepto, Bordetella, Lyme, Leishmania, Parainfluenza, Influenza).
- Desparasitación interna/externa calendario vet (isoxazolinas, macrocyclic lactones, praziquantel).
- Higiene: recogida heces, limpieza camas, control roedores/vectores.
- Nutrición óptima, manejo estrés, chequeos anuales (senior: bianuales + analítica).
- Bioseguridad: aislamiento animales nuevos/enfermos, cuarentena.